📰 Θα ισχύσει το ενωσιακό δίκαιο; ⚖️

🔍 Διχάζονται οι συνταγματολόγοι για το αν ο νόμος περί ευθύνης υπουργών λειτουργεί ως θεσμικό φράγμα

Το ερώτημα αν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO) μπορεί να ασκήσει απευθείας ποινικές διώξεις σε πολιτικά πρόσωπα ή αν προσκρούει στον νόμο περί ευθύνης υπουργών και στο άρθρο 86 του Συντάγματος βρίσκεται στο επίκεντρο ενός έντονου νομικού και πολιτικού διαλόγου ⚖️🔥. Οι απόψεις των συνταγματολόγων εμφανίζονται βαθιά διχασμένες, με το ενωσιακό δίκαιο να τίθεται απέναντι σε ένα ειδικό εθνικό συνταγματικό καθεστώς.

Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, Λάουρα Κοβέσι 🇪🇺, δεν έχει κρύψει τη δυσαρέσκειά της για τις διατάξεις του νόμου περί ευθύνης υπουργών, τονίζοντας –τόσο σε δημόσιες τοποθετήσεις όσο και σε κατ’ ιδίαν συναντήσεις με Έλληνες αξιωματούχους– ότι το ισχύον πλαίσιο εμπόδισε την έρευνα πολιτικών προσώπων στις υποθέσεις των Τεμπών 🚆 και του ΟΠΕΚΕΠΕ 💶.

Χαρακτηριστική ήταν η πρόσφατη συνομιλία της με τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη, κατά την επίσκεψή της στην Ελλάδα 🇬🇷, όπου έθεσε ευθέως το ζήτημα. Η απάντηση που έλαβε ήταν ότι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει την αναθεώρηση του σχετικού νόμου, χωρίς ωστόσο να έχουν δοθεί συγκεκριμένες κατευθύνσεις ⏳.

Με τα σημερινά δεδομένα, πάντως, ο νόμος περί ευθύνης υπουργών θα παραμείνει σε ισχύ τουλάχιστον έως το 2027 📅. Η παρούσα Βουλή είναι προτείνουσα για τις συνταγματικές αλλαγές, ενώ η επόμενη, που θα προκύψει από τις εκλογές, θα είναι αναθεωρητική. Συνεπώς, οποιαδήποτε τροποποίηση μπορεί να ψηφιστεί μόνο από το επόμενο Κοινοβούλιο, γεγονός που παρατείνει την αβεβαιότητα και τροφοδοτεί τον νομικό διάλογο.

💬 Τη συζήτηση επανέφερε και η στήλη «Big Mouth» του powergame.gr, επισημαίνοντας ότι ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας Προκόπης Παυλόπουλος και ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ευάγγελος Βενιζέλος, αμφότεροι συνταγματολόγοι, θεωρούν πως, όπως στην απόφαση του ΣτΕ για τα μη κρατικά πανεπιστήμια υπερίσχυσε το ενωσιακό δίκαιο, έτσι θα μπορούσε να συμβεί και στις υποθέσεις των Τεμπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ ⚖️🇪🇺.

⚖️ Η φύση του αδικήματος

Σύμφωνα με μια πρώτη, μειοψηφική προσέγγιση, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει αρμοδιότητα να ερευνά και να ασκεί διώξεις για αδικήματα που πλήττουν τα οικονομικά συμφέροντα της ΕΕ 💶, όπως η απάτη, η διαφθορά και η κατάχρηση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Κατά την άποψη αυτή, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ιδιότητα του προσώπου ως πολιτικού, αλλά η φύση του αδικήματος, κάτι που θα μπορούσε –υπό προϋποθέσεις– να ανοίξει τον δρόμο και για έρευνες σε βάρος πολιτικών προσώπων.

Ωστόσο, η θέση αυτή δεν αποτελεί την επικρατούσα στον νομικό κόσμο. Η πλειονότητα των συνταγματολόγων υποστηρίζει ότι στην ελληνική έννομη τάξη υπάρχει ειδικό συνταγματικό καθεστώς για την ποινική ευθύνη υπουργών και υφυπουργών 🏛️. Το καθεστώς αυτό προβλέπει αποκλειστικές αρμοδιότητες της Βουλής, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε απευθείας δίωξη από την EPPO θα προσέκρουε στο Σύνταγμα και στον νόμο περί ευθύνης υπουργών.

Όπως επισημαίνουν, ο καταστατικός νόμος της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας προβλέπει ότι η αρμοδιότητά της παύει όπου υπάρχουν ειδικοί νόμοι. Και στην ελληνική περίπτωση, ο νόμος περί ευθύνης υπουργών θεωρείται τέτοιος ειδικός νόμος 📜.

Τι προβλέπει όμως το άρθρο 86; Ότι πλημμελήματα ή κακουργήματα που τελούνται από υπουργό κατά την άσκηση των καθηκόντων του εκδικάζονται από Ειδικό Δικαστήριο ⚖️, ακόμη και αν ο υπουργός έχει αποχωρήσει από το αξίωμα. Το δικαίωμα άσκησης δίωξης ανήκει αποκλειστικά στη Βουλή, ενώ η διερεύνηση γίνεται από Ειδική Κοινοβουλευτική Επιτροπή. Κάθε άλλη προσέγγιση, σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, κινείται σε αντιθεσμικά πλαίσια 🚫.

Υπάρχει, τέλος, και μια ενδιάμεση νομική άποψη 🤔: η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θα μπορούσε να διενεργεί έρευνα και να συλλέγει στοιχεία ακόμη και για πολιτικά πρόσωπα, χωρίς όμως να ολοκληρώνει την ποινική δίωξη. Σε αυτή την περίπτωση, ο φάκελος θα διαβιβαζόταν στη Βουλή, ώστε να κινηθούν οι συνταγματικά προβλεπόμενες διαδικασίες.

🔚 Κατακλείδα
Το αν τελικά θα υπερισχύσει το ενωσιακό δίκαιο ή αν ο νόμος περί ευθύνης υπουργών θα συνεχίσει να λειτουργεί ως θεσμικό τείχος παραμένει ανοιχτό ερώτημα ⚖️❓. Μέχρι την ενδεχόμενη αναθεώρηση του άρθρου 86, ο διάλογος μεταξύ εθνικού και ευρωπαϊκού δικαίου αναμένεται να ενταθεί, κρατώντας στο προσκήνιο μια σύγκρουση με βαθιές πολιτικές και θεσμικές προεκτάσεις ☘️.