Ο άνθρωπος, από μικρό παιδί έως και την τρίτη ηλικία, ξέρει ότι η πρωτοχρονιά είναι την 1η Ιανουαρίου εκάστου έτους. Όλοι το γνωρίζουν αυτό. Όπως, επίσης, η 1η Σεπτεμβρίου σηματοδοτεί την έναρξη του Φθινοπώρου, το τέλος των διακοπών, την επιστροφή στους ρυθμούς της καθημερινότητας, την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς σε λίγες μέρες και την επιστροφή στο εργασιακό περιβάλλον. Ο καθένας βάζει κάποιους νέους στόχους, τους οποίους προσπαθεί να πραγματοποιήσει μέσα στην <καινούργια χρονιά>. Σίγουρα, όμως, δεν γνωρίζει τι είναι η αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά, η οποία ξεκινά την 1η Σεπτεμβρίου του εκάστοτε σωτήριου έτους, καθώς και ποια είναι η σημασία της Εορτής αυτής για τον ανθρώπινο βίο.
Αρχικά, πρέπει να γίνει κατανοητό τι είναι η αρχή της Ινδίκτου. Η λέξη Ινδίκτος προέρχεται από τη λατινική λέξη indictio, η οποία σημαίνει τον ορισμό. Επίσης, σημαίνει την επιβολή φόρων ή οι φόροι, οι υποχρεώσεις που επιβλήθηκαν καθώς και η περίοδος / ο κύκλος δεκαπέντε ετών (κατά την έναρξη της Ινδικτιώνος γινόταν η καταγραφή των υποτελών χωρών και των υπηκόων τους). Όπως, επίσης, συναντάται και ως Ινδικτιώνα, όπου στη βυζαντινή εποχή ήταν η επίσημη χρονική μοναδα πού αντιστοιχούσε σε διάρκεια 15 ετών. Ο όρος, λοιπόν, προήλθε από την συνήθεια των Ρωμαίων αυτοκρατόρων να ορίζουν δια θεσπίσματος για διάστημα δεκαπέντε ετών το ποσόν του ετησίου φόρου, που εισέπρατταν αυτήν την εποχή για την συντήρηση του στρατού. Κατ’ επέκτασιν καθιερώθηκε να ονομάζονται ινδικτιώνες και οι δεκαπενταετείς αυτοί κύκλοι που άρχισαν επί Καίσαρος Αυγούστου, τρία χρόνια πριν από την γέννηση του Χριστού.
Η 1η Σεπτεμβρίου καθορίστηκε ως αρχή της εκκλησιαστικής χρονιάς ως εξής: Στην περιοχή της Ανατολής τα περισσότερα ημερολόγια είχαν ως πρωτοχρονιά την 24η Σεπτεμβρίου, ημέρα της φθινοπωρινής ισημερίας. Επειδή όμως η 23η ήταν η γενέθλια ημέρα του αυτοκράτορα της Ρώμης Οκταβιανού, η πρωτοχρονιά μετατέθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου, η οποία και καθορίστηκε ως αρχή της Ινδίκτου, δηλαδή της περιόδου του ρωμαϊκού διατάγματος για τον φόρο που ίσχυε για 15 έτη. Έτσι Ίνδικτος κατάντησε να σημαίνει αργότερα το έτος και αρχή της Ινδίκτου την πρωτοχρονιά. Αυτή την πρωτοχρονιά βρήκε η Εκκλησία και της έδωσε χριστιανικό περιεχόμενο, αφού τοποθέτησε σ’ αυτήν την εορτή της συλλήψεως του Προδρόμου, που αποτελεί και το πρώτο γεγονός της Ευαγγελικής Ιστορίας. Αργότερα, το 462 μ.Χ., για πρακτικούς λόγους και για να συμπίπτει η πρώτη του έτους με την πρώτη του μηνός, η εκκλησιαστική πρωτοχρονιά μετατέθηκε την 1η Σεπτεμβρίου. Διευκρινίζεται ότι η πρωτοχρονιά της 1ης Ιανουαρίου έχει Ρωμαϊκή προέλευση και ήρθε στην Ορθόδοξη Ανατολή κατά τα νεότερα χρόνια. Η εκκλησιαστική ακολουθία για το νέο έτος τελείται την 1η Σεπτεμβρίου, μια ακολουθία απαράμιλλου κάλλους ως προς το υμνογραφικό υλικό. Σημειωτέον ότι πριν από λίγα χρόνια η Εκκλησία μας όρισε την 1η Σεπτεμβρίου ως ημέρα αφιερωμένη στο φυσικό περιβάλλον.
Το Ευαγγελικό Ανάγνωσμα της Εορτής της Ινδίκτου, είναι από το Κατά Λουκάν (4, 16 – 22), το πρώτο κήρυγμα του Ιησού στην Ναζαρέτ. Ο Χριστός πήγε στην συναγωγή, την ημέρα του Σαββάτου και του έδωσαν να διαβάσει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Προφήτη Ησαΐα. Όπως το Ευαγγέλιο αναφέρει, ο Ιησούς το ξετύλιξε και βρήκε το σημείο όπου ήταν γραμμένο το εξής: «Πνεύμα Κυρίου επ’ εμέ, ου είνεκεν έχρισέ με» (Λουκ. 4,18). Ο στίχος αυτός υπάρχει στο βιβλίο του Προφήτη Ησαΐα (Ησ. 61, 1 – 2). Στην παρούσα ευαγγελική περικοπή, ο ευαγγελιστής Λουκάς απαντά στο σπουδαιότερο ερώτημα: Ποιο ήταν το έργο που είχε να κάνει ο Ιησούς και ποιος ήταν πραγματικά; Το κείμενο που διάβασε ο Ιησούς ήταν βαθύτατα προφητικό και αναφερόταν στο απελευθερωτικό έργο του Μεσσία, όταν θα ερχόταν με τη δύναμη του Θεού στη γη. Ο Ιησούς αποκαλύπτει ειλικρινώς και χωρίς υπεκφυγές στους ακροατές Του, ότι ο ίδιος είναι ο Μεσσίας, που γεννήθηκε επιτέλους στον κόσμο για να γιατρέψει τις πληγές των ανθρώπων, να ξαναδώσει τη χαμένη ελπίδα, να απελευθερώσει ψυχοσωματικούς αιχμαλώτους, να προσφέρει όραση θείου φωτός στους πνευματικά τυφλούς, να μοιράσει το θάρρος στους πονεμένους και αδικημένους, να αποκαλύψει πως η σωτηρία ήρθε σε όλους δια του Υιού και Λόγου του Πατρός.
Ο Χριστός, εκείνη την στιγμή, δεν απευθύνεται μόνο σε μια συγκεκριμένη μερίδα ανθρώπων, δηλαδή όσων παρευρίσκονταν στην Συναγωγή, αλλά απευθύνεται στον κάθε άνθρωπο ανεξαρτήτου χρώματος, φύλου, φυλής, κοινωνικής τάξης και επαγγέλματος. Καλεί τον άνθρωπο σε εσωτερική αλλαγή. Αυτό είναι και το μήνυμα της Εορτής της Αρχής της Ινδίκτου. Να βάλει μια καινούργια αφετηρία στην ζωή του. Να βάλει στην ζωή του τον Χριστό. Να βάλει στόχο του την σωτηρία. Ο χρόνος για τον χριστιανό δεν είναι μία αδιάκοπη διαδοχή ημερών που περνούν και χάνονται. Είναι δώρο του Θεού. Είναι ευκαιρία μετανοίας, προσευχής, αγάπης, συγχωρήσεως και προσφοράς. Κάθε ημέρα που χαρίζεται στον άνθρωπο είναι μία νέα δυνατότητα να πλησιάσει περισσότερο τον Χριστό και τον συνάνθρωπό του.
Αυτό που πρέπει να κάνει ο άνθρωπος είναι να αναρωτηθεί και να πει: <<Βαδίζω προς την σωστή κατεύθυνση; Είμαι ευχαριστημένος με εμένα, με ό,τι έχω πράξει ως εδώ; Ή μήπως όχι; Έχω κάνει κάπου λάθος; Έχω στεναχωρήσει κάποιον συνάνθρωπο μου; Τι μου λείπει; Γιατί αισθάνομαι πως κάτι μου λείπει;>>. Να κάνει την αυτοκριτική του. Να εξετάσει τον εαυτό του. Είναι μια ευκαιρία να σταθεί για λίγο απέναντι στον εαυτό του, να δει την πορεία του και να θέσει έναν νέο πνευματικό προσανατολισμό. Σκοπός του να γίνει η ριζική αλλαγή. Ο Βασιλιάς Δαυίδ σε έναν Ψαλμό του γράφει το εξής: «άνθρωπος ωσεί χόρτος αι ημέραι αυτού, ωσεί άνθος του αγρού ούτως εξανθήσει» (Ψ. 102,15). Δηλαδή, οι ημέρες του ανθρώπου είναι σαν το χορτάρι• σαν το λουλούδι του αγρού, έτσι θα ανθίσει και μετά θα χαθεί. Και συνεχίζει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: «πτήσις ορνέου πετουμένου, ναυς επί θαλάσσης ίχνος ουκ έχουσα» (μετάφραση: το πέταγμα ενός πουλιού, ένα πλοίο που πλέει και χάνονται τα ίχνη του) με αυτά μοιάζει η ζωή.
Ο καιρός περνάει γρήγορα, οι ημέρες και οι εποχές διαδέχονται η μία την άλλη. Κανείς δεν καταλαβαίνει πως ο χρόνος κυλά. Ο Άγιος Ανδρέας Αρχιεπίσκοπος Κρήτης γράφει στο ποίημα του, τον Μεγάλο Κανόνα το εξής: <<ὁ χρόνος ὁ τῆς ζωῆς μου ὀλίγος καὶ πλήρης πόνων καὶ πονηρίας∙ ἀλλ’ ἐν μετανοίᾳ με παράλαβε καὶ ἐν ἐπιγνώσει ἀνακάλεσε…>>. Η τοποθέτηση αυτή του ποιητή απέναντι στη βραχύτητα της ζωής, δεν είναι θέση απαισιοδοξίας, αλλά θέση επιγνώσεως και αρχή αγώνος, που στηρίζεται στην αλλαγή συμπεριφοράς δια της μετανοίας. Αυτό σημαίνει η μετάνοια, την μεταβολή, την αλλαγή.
Η Αρχή της Ινδίκτου, δεν είναι μια ακόμη εορτή για την Εκκλησία. Είναι η πρόσκληση σε κάθε μέλος της να γίνει ο χρόνος σχέση! Ο Χριστός λέει «σήμερα» και συναντά τον χρόνο του ανθρώπου, άρα ο ενιαυτός δεν είναι απλός κύκλος ημερομηνιών αλλά ευκαιρία μαθητείας. Μαθαίνει ο άνθρωπος να μετρά τις ημέρες με ευχαριστία, να μετατρέπει το χρέος σε άφεση, την κούραση σε διακονία, την ανησυχία σε προσευχή που γειώνει τις πράξεις. Ο πρώτος μήνας, γράφει το ύφος όλης της χρονιάς κι αυτό το ύφος μπορεί να είναι αλήθεια στις σχέσεις, δικαιοσύνη στην εργασία, ειρήνη στον λόγο, σεβασμός στην Κτίση. Αν προσφέρει αυτό το «σήμερα» στον Θεό και στον αδελφό του, ο χρόνος παύει να εξαντλεί και αρχίζει να μορφώνει. Κι έτσι ο «στέφανος του ενιαυτού» δεν μένει μόνο στο εορτολόγιο. Η Εορτή της Αρχής της Ινδίκτου είναι ευκαιρία εσωτερικής αλλαγής και μεταμόρφωσης για τον άνθρωπο.
About the Author
