† ΚΥΡΙΑΚΗ Η΄ ΜΑΤΘΑΙΟΥ. † Παρασκευῆς ὁσιομάρτυρος (β΄ αἰ.), Ἑρμολάου ἱερομάρτυρος (†305).
Το σημερινό Ευαγγελικό Ανάγνωσμα (Ματθ. 14, 14 – 22) μας μιλά για τον χορτασμό των πέντε χιλιάδων. Είμαστε στον πρώτο καιρό της δημόσιας δράσης του Κυρίου, γύρω από την ευλογημένη Λίμνη της Τιβεριάδος. Ο λόγος, τα θαύματα, η όλη παρουσία Του, σαγηνεύουν τα πλήθη. Ωστόσο, Εκείνος φεύγει σε μια ερημιά, έξω από την πόλη Βηθσαϊδά. Όμως, πολλοί τον είδαν κι έτρεξαν με τα πόδια από την τριγύρω περιοχή να τον βρουν. Βλέποντας το πλήθος, ο μόνος Καλός Ποιμένας, τους σπλαχνίστηκε. Και, βέβαια, δε γιάτρευε μόνο τους σωματικά αρρώστους. Με τα γλυκά Του λόγια έριχνε βάλσαμο στις πληγές της ψυχής όλων. Σ’ άλλες περιπτώσεις ζητούσε την πίστη των ασθενών, για να θαυματουργήσει. Εδώ όμως ήταν ολοφάνερη. Τη μαρτυρούσε η ολοήμερη παραμονή του λαού κοντά στο «Ύδωρ της ζωής». Στο μεγάλο Τροφοδότη. Οι ώρες περνούν. Αρχίζει να νυχτώνει, μα δε φεύγει κανείς! Οι μαθητές λένε στον Κύριο να διώξει τον κόσμο να πάει να αγοράσει τρόφιμα από τα κοντινά χωριά. Κι Εκείνος τους απαντά: «Δώστε του εσείς να φάει». Όπως παρατηρεί ο ιερός Χρυσόστομος, ήταν ατελείς και δεν μπορούσαν να καταλάβουν τα λόγια Του. Αυτός όμως θέλει να τους ενεργοποιήσει και να τους τιμήσει. Έτσι θα θυμούνταν όλα τούτα ως το τέλος της ζωής τους. Υπακούοντας, φέρνουν μπροστά Του τα πέντε ψωμιά και τα δυο ψάρια που είχαν εκεί. Εδώ φτάνομε στην κορυφαία, καθόλου τυχαία βέβαια, στιγμή: ο Ιησούς, στρέφοντας τα βλέμματα στον Ουρανό, ευλογεί, κόβει τα ψωμιά και δίνει στους μαθητές να μοιράσουν στον κόσμο. Τρώνε όλοι-γύρω στις δέκα χιλιάδες άντρες, γυναίκες και παιδιά. Χόρτασαν, και με τα περισσεύματα γέμισαν δώδεκα κοφίνια! Κι αυτό βέβαια ήταν το πιο σπουδαίο θαύμα. Διέλυε κάθε αμφιβολία των κακοπροαίρετων και σφράγιζε βαθιά στη μνήμη όλων τα σημεία της δυνάμεως και της αγάπης Του. Ύστερα, στέλνει τους μαθητές με πλοιάριο στην απέναντι ακρογιαλιά-μάλλον για να ξεκουραστούν-ώσπου να διαλυθούν τα πλήθη. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι αυτός ο κόσμος είναι ανικανοποίητος πνευματικά. Όλες οι διατάξεις του Νόμου, οι ερμηνείες και οι αναρίθμητες προσθήκες των Γραμματέων και των Φαρισαίων, όπως γράφει ο Τζοβάνι Παπίνι, μοιάζουν με ένα απέραντο τραπέζι με «ξερά φύλλα, κουρέλια άχρηστα και ροκανίδια», που δε μπορεί να χορτάσει το πλήθος των ταπεινών και απλών ανθρώπων. Αντιθέτως, ο λόγος του Χριστού «ξεπερνά την παγωμένη ευσέβεια των υπερήφανων και των χορτασμένων, γεμίζει την καρδιά, καθαρίζει την ψυχή, ικανοποιεί την πείνα της δικαιοσύνης, χορταίνει χιλιάδες και μένει ακόμη για να φάνε κι όσοι δεν ήταν παρόντες την πρώτη μέρα». Ευλογημένοι οι άνθρωποι εκείνοι, που αφήνοντας εργασίες, υποχρεώσεις, μέριμνες και έγνοιες, έτρεξαν στην έρημο να βρουν τον Κύριο. Και τους καλοδέχτηκε Εκείνος που δημιούργησε τον κόσμο από την αγάπη Του. Η ευλογία Του είναι σημείο της θεϊκής υποστάσεώς Του. Συγχρόνως, μας διδάσκει να ευχαριστούμε κι εμείς το Θεό για την τροφή, καθώς και για όλα τα άλλα αγαθά που μας παρέχει. Ο Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος γράφει: «Όταν ακούς το όνομα Χριστός, σκέψου τη δόξα της θεότητας, που ξεπερνά το νου και τη σκέψη, σκέψου την ανέκφραστη δύναμή της, το αμέτρητο έλεός της, τον ακατανόητο πλούτο της, αυτά που ο Χριστός δίνει με αφθονία και με γενναιοδωρία και που αρκούν να τα αναπληρώσουν όλα, σ’ αυτούς που δέχτηκαν μέσα τους Εκείνον τον ίδιο το Χριστό, τον αίτιο και βραβευτή κάθε καλού… Αυτός που γέμισε από την αγάπη του Θεού δεν ανέχεται να αγαπήσει επάνω στη γη κάποιον άλλο περισσότερο από το Χριστό»! Ο πολλαπλασιασμός των άρτων φέρνει στη σκέψη μας τη δημιουργία των έμβιων όντων που γέμισαν τον Παράδεισο της τρυφής για χάρη του ανθρώπου. Μας διδάσκει όμως και την ολιγάρκεια, την αδελφοσύνη και την κοινοχρησία των αγαθών. Όχι, δηλαδή, αφηρημένες ιδέες και εύκολα κηρύγματα, αλλά καθημερινή πράξη, τρόπο ζωής: έτσι έπραξαν οι Απόστολοι και οι Άγιοι, μιμούμενοι τον Κύριο και συνεχίζει ο Ορθόδοξος Μοναχισμός-κοντολογίς, η Παράδοσή μας. Στην όμορφη Ακολουθία της Αρτοκλασίας, η Εκκλησία υπενθυμίζει τον πολλαπλασιασμό των άρτων. Όμως, το πιο σπουδαίο είναι να συνειδητοποιήσουμε την αξία του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, που πολλοί Πατέρες βλέπουν να συμβολίζεται σ’ αυτό το καταπληκτικό θαύμα. Σήμερα καλούμαστε να ανακαλύψουμε αξίες και πρότυπα ξεχασμένα εδώ και πολύν καιρό. Μέσα στη δίνη της εποχής μας, με τον καταναλωτισμό, την υπερπροσφορά αρνητικών προτύπων, τη βαρβαρότητα και την κακοποίηση της φύσης και των ανθρώπων, η Εκκλησία θα δείχνει τον Ιησού Χριστό, που έρχεται συνεχώς κοντά μας, για να ζωοποιήσει τις ερήμους της ζωής μας. Αρκεί κι εμείς να προστρέχουμε σε Κείνον, λαμβάνοντας υπόψη αλήθειες, που με τραγικότητα η καθημερινότητα επιβεβαιώνει, και σε λατρευτικά κείμενα διακηρύσσονται, όπως στο γνωστότατο και προσφιλή μας ύμνο: «Πλούσιοι επτώχευσαν και επείνασαν, οι δε εκζητούντες τον Κύριον, ουκ ελαττωθήσονται παντός αγαθού».
1. Αγία Παρασκευή η Οσιομάρτυς
Θεῷ παρεσκεύασας ἁγνὸν ὡς δόμον,
Σαυτὴν ἄγουσα, Σεμνή, εἰς κατοικίαν.
Παρασκευὴν ἔκτανεν εἰκάδι χαλκὸς ἐν ἕκτῃ.
Η Αγία Παρασκευή γεννήθηκε στη Ρώμη στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου (138 – 160 μ.Χ.). Ήταν κόρη των ευσεβών Χριστιανών, Αγάθωνα και Πολιτείας, οι οποίοι φρόντισαν για την χριστιανική αγωγή της, όπως είχαν υποσχεθεί στο Θεό στην περίπτωση που θα τους έδινε ένα παιδί. Επειδή το παιδί γεννήθηκε ημέρα Παρασκευή έλαβε αυτό το όνομα. Μετά το θάνατο των γονέων της, η Παρασκευή μοίρασε όλη την περιουσία της στους φτωχούς και ανέπτυξε ιεραποστολική δραστηριότητα στην Ρώμη και στα περίχωρα της πόλης, κηρύσσοντας το λόγο του Χριστού. Η δράση της προκάλεσε τον ειδωλολάτρη αυτοκράτορα Αντωνίνο, ο οποίος την συνέλαβε και της υποσχέθηκε υλικά αγαθά στην περίπτωση που θα θυσίαζε στα είδωλα. Βλέποντας όμως πως η Αγία παρέμενε σταθερή στην πίστη της, την υπέβαλε στο βασανιστήριο της πυρακτωμένης περικεφαλαίας, το οποίο υπέμεινε με καρτερικότητα. Τότε ο Αντωνίνος διέταξε και την έβαλαν σε ένα λέβητα με καυτό λάδι και πίσσα. Επειδή όμως είδε την Αγία άθικτη, πλησίασε το πρόσωπο του στον λέβητα – καθώς δεν μπορούσε να εξηγήσει πώς η αγία είχε μείνει ανέπαφη – για να δοκιμάσει αν πράγματι είναι καυτό, και αμέσως τυφλώθηκε. Η Αγία με προσευχή έδωσε στον Αντωνίνο το φως του, με αποτέλεσμα να πιστέψει στο Χριστό ή κατ’ άλλους να σταματήσει τους διωγμούς εναντίον τους. Ελευθέρωσε πάντως την Αγία Παρασκευή, η οποία συνέχισε να κηρύττει το Ευαγγέλιο σε άλλα μέρη, μέχρι που έφτασε στην Ελλάδα. Στα Τέμπη ένας ειδωλολάτρης άρχοντας την υπέβαλε σε φρικτά βασανιστήρια, τα οποία υπέμεινε καρτερικά, για να τελειωθεί με δια αποκεφαλισμού θάνατο.
2. Άγιοι Ερμόλαος, Έρμιππος και Ερμοκράτης
Ἕρμιππος, Ἑρμόλαος ἠδ’ Ἑρμοκράτης
Ἑρμῆν σέβοντας ᾔσχυναν παρρησίᾳ.
Ἑρμόλεως ἕκτῃ τε καὶ εἰκάδι δειροτομήθη.
Aρχής το ταυτόν κλήσεως των Mαρτύρων,
Δηλοί το ταυτόν του διά ξίφους τέλους.
Ερμόλεω εκκαιδεκάτη τάμεν αυχένα χαλκός.
Άνηκαν και οι τρεις στον Ιερό κλήρο της εκκλησίας, στη Νικομήδεια. Όταν ο Άγιος Παντελεήμων ανακρινόταν, και ρωτήθηκε από ποιόν διδάχτηκε την χριστιανική πίστη, απάντησε, ότι την διδάχτηκε από τον Ιερέα Ερμόλαο. Αυτό ήταν αρκετό, για να σταλούν αμέσως στρατιώτες και να συλλάβουν τον Ερμόλαο. Με τη θέληση τους, ακολούθησαν αυτόν μπροστά στον κριτή της Νικομήδειας, οι φίλοι και συνεργάτες του Ιερείς Έρμιππος και Ερμοκράτης. Ο δικαστής, αφού εξέτασε πρώτα τον Ερμόλαο, ρώτησε έπειτα τους άλλους δύο τι ζητούσαν και ήλθαν σ’ αυτόν. Εκείνοι αποκρίθηκαν, ότι ήταν στρατιώτες του Ερμολάου κάτω από τη σημαία του Χριστού, και ότι τον παρακαλούσαν να έχουν όλοι κοινό θάνατο, όπως είχαν και κοινή αδελφική ζωή. Η απάντηση αυτή, αντί να κινήσει το θαυμασμό του δικαστή, άναψε περισσότερο το θυμό του. Καταδίκασε λοιπόν και τους τρεις σε θάνατο. Έτσι με τη θυσία των κεφαλών τους, κέρδισαν τα αθάνατα βραβεία των αθλητών της πίστης και της αγάπης του Χρίστου.
3. Αγία Ωραιοζήλη
Eις πυρ βληθείσα Ωραιοζήλη Λόγε,
Άπασι βρύει τους κρουνούς των θαυμάτων.
Η Αγία Ωραιοζήλη έζησε τον 1ο αιώνα μ.Χ. Είχε πατρίδα το Βυζάντιο και οι γονείς της ήταν Έλληνες ειδωλολάτρες. Στην αρχή ήταν και αυτή ειδωλολάτρισσα, κατόπιν όμως έγινε χριστιανή από το κήρυγμα του Αποστόλου Ανδρέα. Επειδή η Ωραιοζήλη ήταν μορφωμένη γυναίκα, μπόρεσε και έμαθε σωστά όλες τις αλήθειες του Ευαγγελίου, έτσι ώστε να τις διδάσκει και σ’ άλλες γυναίκες και κατόρθωσε να ελκύσει πολλές απ’ αυτές στον Χριστό. Όταν επί αυτοκράτορα Δομιτιανού κινήθηκε διωγμός κατά των Χριστιανών, η Αγία Ωραιοζήλη συνελήφθη και επειδή έμεινε πιστή στην αγάπη του Χριστού, αποκεφαλίστηκε και κατατάχθηκε στο σεμνό χορό των Μαρτύρων. Το δε νεκρό της σώμα το έριξαν στη φωτιά.
4. Όσιος Ιγνάτιος ο Στειρωνίτης
Ο Όσιος Ιγνάτιος ο Στειρωνίτης απεβίωσε ειρηνικά.
5. Άγιος Αππίων
Ο Άγιος Αππίων μαρτύρησε δια ξίφους.
6. Αγία Ιερουσαλήμ
Η Αγία Ιερουσαλήμ ήταν φίλη της Αγίας Ωραιοζήλης και σύνοικος. Είχε επίσης θερμή ευσέβεια και άλλες αρετές, και τη βοηθούσε στη διάδοση του Ευαγγελίου στην πόλη του Βυζαντίου. Οπότε συνελήφθη και αυτή μαζί με την συναθλήτριά της. Ο κριτής προσπάθησε να την ελκύσει προτείνοντας της να την παντρέψει με ωραιότατο ειδωλολάτρη αξιωματικό. Αλλά η πιστή παρθένος το απέρριψε και έτσι αποκεφαλίστηκε, παίρνοντας το αμάραντο στεφάνι του μαρτυρίου.
7. Ανάμνηση των Εγκαινίων του Ναού του Αρχαγγέλου Μιχαήλ πέραν εν Σκάλλαις
8. Ανάμνηση των Εγκαινίων του Ναού του Αρχαγγέλου Μιχαήλ πέραν εν Χάλδαις
9. Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου πέραν εν τω Πηγαδίω πλησίον του νέου Εμβόλου
10. Όσιος Γερόντιος ο Αγιορείτης
Ο Όσιος Γερόντιος ήταν ηγούμενος της παλιάς Μονής των Βουλευτηρίων του Αγίου Όρους. Αλλά επειδή η Μονή αυτή ήταν παραλιακή και δεχόταν πολλές επιδρομές βαρβάρων, εγκαταλείφθηκε από τους μοναχούς, που πήγαν σ’ άλλα δυσπρόσιτα μέρη του Αγίου Όρους. Έτσι και ο όσιος Γερόντιος, μαζί με έναν υποτακτικό του, εγκαταστάθηκε στο πάνω μέρος της Σκήτης της Αγίας Άννας, όπου έκτισε ησυχαστήριο με εκκλησία στο όνομα του Αγίου Παντελεήμονα. Έτσι ο Όσιος Γερόντιος είναι ο πρώτος, που δημιούργησε τη Σκήτη της Αγίας Άννας. Εκεί κοντά μάλιστα, ο Όσιος δια αποκαλύψεως της Παναγίας, βρήκε νερό (ενώ ο τόπος εκεί ήταν εντελώς άνυδρος), που και σήμερα αναβλύζει και οι μοναχοί το χρησιμοποιούν σαν άγιασμα. Ο Όσιος Γερόντιος έζησε μια υπερθαύμαστη ζωή και κοιμήθηκε σε μεγάλη ηλικία. Συνδέονταν με πνευματική φιλία με τον Όσιο Μάξιμο τον Καυσοκαλύβη, καθώς φαίνεται στον βίο του. Η σκήτη που ίδρυσε ανέδειξε περί τους δεκαπέντε γνωστούς αγίους και πολλούς μεγάλης αρετής πατέρες. Ασματική ακολουθία συνέθεσε ο μοναχός Γεράσιμος Μικραγιαννανίτης.
11. Όσιος Ιάκωβος ο εν Αλάσκα
12. Όσιος Συμεών ο αρχιμανδρίτης και στυλίτης «ο επέκεινα του Ανάπλου»
Άγνωστος στον Συναξαριστή του Άγιου Νικόδημου. Η μνήμη του αναφέρεται στον Πατμιακό Κώδικα 266 και στον Βιέννης Theol. gr. 300, αλλά και στον Συναξαριστή Delehaye χωρίς βιογραφικό υπόμνημα.
About the Author
