🕯️ Μια από τις πιο δραματικές σελίδες της νεότερης ελληνικής Ιστορίας γράφτηκε το πρωί της 27ης Σεπτεμβρίου 1831 στο Ναύπλιο. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας, έπεφτε νεκρός έξω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα, χτυπημένος από τον Κωνσταντίνο και τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη. Ήταν 55 ετών και άφηνε πίσω του ένα κράτος που μόλις είχε αρχίσει να αποκτά θεσμούς, διοίκηση και διεθνή υπόσταση.
🇬🇷 Ο Καποδίστριας δεν ήταν απλώς ο άνθρωπος που κλήθηκε να κυβερνήσει την απελευθερωμένη Ελλάδα. Ήταν μία από τις σημαντικότερες διπλωματικές προσωπικότητες της Ευρώπης της εποχής του. Γεννημένος στην Κέρκυρα στις 10 Φεβρουαρίου 1776, σπούδασε Ιατρική και Φιλοσοφία στην Πάντοβα, εργάστηκε ως γιατρός και στη συνέχεια ακολούθησε μια εντυπωσιακή πολιτική και διπλωματική σταδιοδρομία. Έφτασε μέχρι τα ανώτερα κλιμάκια της ρωσικής διπλωματίας, ενώ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο και στις ευρωπαϊκές εξελίξεις των αρχών του 19ου αιώνα.
🌍 Η πορεία του τον έφερε στην Ελβετία, στο Συνέδριο της Βιέννης και τελικά στην κορυφή της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Όμως η Ελληνική Επανάσταση και η διαφωνία του με την πολιτική του τσάρου απέναντι στους Έλληνες τον απομάκρυναν σταδιακά από τη ρωσική αυλή. Από τη Γενεύη εργάστηκε για την ενίσχυση του φιλελληνικού κινήματος και της επαναστατημένης Ελλάδας, μέχρι τη στιγμή που η πατρίδα τον κάλεσε να αναλάβει τις τύχες της.
🏛️ Το 1827 η Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας τον εξέλεξε Κυβερνήτη της Ελλάδας με επταετή θητεία. Όταν έφτασε στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1828, δεν παρέλαβε ένα οργανωμένο κράτος. Βρέθηκε μπροστά σε μια χώρα εξαντλημένη από χρόνια πολέμου, με κατεστραμμένη οικονομία, εμφύλιες συγκρούσεις, πειρατεία, ελάχιστους οργανωμένους θεσμούς και μεγάλο μέρος της επικράτειας ακόμη εκτός ελληνικού ελέγχου.
⚙️ Μέσα σε αυτό το περιβάλλον επιχείρησε να δημιουργήσει ουσιαστικά από την αρχή κρατικό μηχανισμό. Αναδιοργάνωσε τη διοίκηση και τις Ένοπλες Δυνάμεις, δημιούργησε τακτικό στρατό, ίδρυσε τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και προσπάθησε να θέσει τον στόλο υπό τον έλεγχο της κεντρικής κυβέρνησης. Παράλληλα, προχώρησε στην οργάνωση δικαστηρίων και στη διαμόρφωση νομικού πλαισίου για το νέο κράτος.
📚 Ιδιαίτερο βάρος έδωσε στην εκπαίδευση. Δημιουργήθηκαν σχολεία, προωθήθηκε η αλληλοδιδακτική μέθοδος, ιδρύθηκε εκκλησιαστική σχολή στον Πόρο και το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, σε μια χώρα όπου το εκπαιδευτικό σύστημα ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτο. Την ίδια στιγμή επιχείρησε να ανοικοδομήσει κατεστραμμένες πόλεις και να δημιουργήσει τις βάσεις μιας λειτουργικής κρατικής δομής.
💰 Στην οικονομία καθιέρωσε τον φοίνικα ως εθνικό νόμισμα, ίδρυσε Εθνικό Νομισματοκοπείο και έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη γεωργική ανάπτυξη. Ίδρυσε τη Γεωργική Σχολή της Τίρυνθας και ενθάρρυνε νέες καλλιέργειες, σε μια προσπάθεια να αποκτήσει η καθημαγμένη χώρα παραγωγική βάση.
🌊 Παράλληλα, στο διπλωματικό πεδίο έδωσε μάχη για τα σύνορα και την πλήρη ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους. Η Ελλάδα εκείνης της εποχής βρισκόταν στο επίκεντρο των ανταγωνισμών των Μεγάλων Δυνάμεων και ο Καποδίστριας προσπάθησε να εκμεταλλευτεί τις διεθνείς ισορροπίες προς όφελος της χώρας. Λίγες ημέρες, μάλιστα, πριν από τη δολοφονία του, οι εξελίξεις γύρω από το νέο Πρωτόκολλο του Λονδίνου οδηγούσαν σε ευνοϊκότερη συνοριακή ρύθμιση για την Ελλάδα.
⚡ Όμως στο εσωτερικό το πολιτικό κλίμα γινόταν ολοένα και πιο εκρηκτικό. Ο συγκεντρωτικός τρόπος διακυβέρνησης του Καποδίστρια, η αναστολή του Συντάγματος και η σύγκρουσή του με ισχυρές τοπικές και οικονομικές δυνάμεις δημιούργησαν ένα ισχυρό μέτωπο αντιπολίτευσης. Κοτζαμπάσηδες, πλοιοκτήτες και πολιτικοί αντίπαλοι συγκρούστηκαν με την κεντρική εξουσία, ενώ η Ύδρα εξελίχθηκε σε βασικό κέντρο της αντικαποδιστριακής αντίδρασης. Οι αντίπαλοί του τον κατηγορούσαν για αυταρχισμό και υπερβολικό συγκεντρωτισμό, ενώ ο ίδιος θεωρούσε ότι ένα κράτος που μόλις είχε βγει από την Επανάσταση έπρεπε πρώτα να αποκτήσει θεσμούς, παιδεία και οικονομικές βάσεις.
🔥 Η κατάσταση έφτασε στα άκρα το 1831. Οι συγκρούσεις με τους Μαυρομιχαλαίους και ιδιαίτερα η φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη όξυναν ακόμη περισσότερο το κλίμα. Ήδη από το 1830 είχε ξεσπάσει ανταρσία στη Μάνη υπό τον Τζανή Μαυρομιχάλη. Ο Πετρόμπεης τέθηκε σε περιορισμό, επιχείρησε να διαφύγει και τελικά συνελήφθη και φυλακίστηκε. Η οικογένεια Μαυρομιχάλη θεώρησε τη μεταχείρισή του βαριά προσβολή.
🩸 Και τότε ήρθε η 27η Σεπτεμβρίου 1831.
⛪ Εκείνο το πρωί ο Ιωάννης Καποδίστριας κατευθυνόταν προς τον Ιερό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα στο Ναύπλιο για να παρακολουθήσει την κυριακάτικη Θεία Λειτουργία. Έξω από την εκκλησία τον περίμεναν ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης, αδελφός του Πετρόμπεη, και ο Γεώργιος Μαυρομιχάλης, γιος του.
🔫 Η επίθεση ήταν θανάσιμη. Ο Κυβερνήτης πυροβολήθηκε και μαχαιρώθηκε έξω από την εκκλησία. Ο σωματοφύλακάς του, Γεώργιος Κοζώνης, πυροβόλησε τον Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη, ενώ στη συνέχεια εκείνος σκοτώθηκε και το σώμα του κατέληξε στο λιμάνι από το εξαγριωμένο πλήθος. Ο βαριά τραυματισμένος Καποδίστριας μεταφέρθηκε σε κοντινό φαρμακείο, όπου άφησε την τελευταία του πνοή.
⚫ Μέσα σε λίγες στιγμές, ο πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδας ήταν νεκρός. Η πολιτική σύγκρουση στο νεογέννητο ελληνικό κράτος είχε καταλήξει σε δολοφονία.
🇬🇷 Ο θάνατός του δεν έκλεισε απλώς τον κύκλο μιας πολιτικής προσωπικότητας. Άνοιξε μια νέα περίοδο αστάθειας για μια χώρα που ακόμη προσπαθούσε να συγκροτηθεί. Τη διακυβέρνηση ανέλαβε προσωρινά ο αδελφός του, Αυγουστίνος Καποδίστριας, όμως η Ελλάδα μπήκε ξανά σε περίοδο έντονων πολιτικών συγκρούσεων.
🕯️ Η σορός του Ιωάννη Καποδίστρια μεταφέρθηκε τον Απρίλιο του 1832 στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Κέρκυρα, όπου ενταφιάστηκε στην Ιερά Μονή Πλατυτέρας, δίπλα στον τάφο του πατέρα του.
📜 Η ιστορική αποτίμηση της διακυβέρνησής του παραμένει σύνθετη. Από τη μία βρίσκονται οι μεγάλες προσπάθειες συγκρότησης του ελληνικού κράτους, της διοίκησης, του στρατού, της οικονομίας και της παιδείας. Από την άλλη, ο συγκεντρωτισμός της εξουσίας, οι περιορισμοί στον Τύπο και οι συγκρούσεις με τους πολιτικούς του αντιπάλους αποτέλεσαν βασικά σημεία κριτικής ήδη από την εποχή του.
🇬🇷 Το βέβαιο είναι ότι ο Ιωάννης Καποδίστριας συνέδεσε το όνομά του με τα πρώτα και εξαιρετικά δύσκολα βήματα του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους. Από τα ευρωπαϊκά διπλωματικά σαλόνια μέχρι μια χώρα κατεστραμμένη από τον Αγώνα, ανέλαβε την προσπάθεια να μετατρέψει την Επανάσταση σε οργανωμένο κράτος.
🕯️ Και στις 27 Σεπτεμβρίου 1831, έξω από μια εκκλησία στο Ναύπλιο, αυτή η πορεία τελείωσε βίαια. Η δολοφονία του Καποδίστρια έμεινε στην Ιστορία ως μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές των πρώτων χρόνων της ελεύθερης Ελλάδας.
About the Author
