🇪🇬 Αίγυπτος, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ισραήλ επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές τους, σύμφωνα με ανάλυση του Middle East Eye – Παρεμβάσεις από τους ευρωβουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ και τον Χάρη Τζήμητρα
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, αναδεικνύει τα όρια των διπλωματικών συμμαχιών στις οποίες είχε στηριχθεί η Αθήνα για να περιορίσει την τουρκική επιρροή στην περιοχή. Σύμφωνα με ανάλυση του Middle East Eye, η Ελλάδα επιχείρησε πριν από την επικύρωση να συντονιστεί με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χωρίς να καταφέρει να αποτρέψει την εξέλιξη.
Η ανάλυση αποδίδει την αποτυχία αυτή στις ευρύτερες γεωπολιτικές ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή: την αποκατάσταση των σχέσεων Αιγύπτου και Τουρκίας, την αναζήτηση νέων εταίρων ασφάλειας από τα κράτη του Κόλπου και την ενίσχυση της περιφερειακής παρουσίας της Άγκυρας, την ώρα που οι ΗΠΑ περιορίζουν τον παραδοσιακό τους ρόλο στην περιοχή.
Ο Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων, δήλωσε στο Middle East Eye ότι η Τουρκία έχει εδραιώσει τη θέση της στη Λιβύη και ότι η κύρωση του μνημονίου δυσκολεύει μελλοντική συμφωνία της Ελλάδας με τη λιβυκή πλευρά. Ο ίδιος εκτίμησε ότι η Αθήνα δεν θα έπρεπε να θεωρεί δεδομένο πως η Αίγυπτος ή τα ΗΑΕ θα ενεργούσαν στη Λιβύη εις βάρος των δικών τους συμφερόντων.
🇺🇸 Το μεταβαλλόμενο περιφερειακό τοπίο
Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση στην Ανατολική Μεσόγειο προηγείται της διάσπασης της Λιβύης, η οποία ακολούθησε την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011. Η Ελλάδα και η Τουρκία είχαν φτάσει κοντά σε σύγκρουση το 1996, με αφορμή τα Ίμια, ενώ για χρόνια η παρουσία των ΗΠΑ λειτουργούσε ως παράγοντας αποκλιμάκωσης ανάμεσα στους δύο συμμάχους του ΝΑΤΟ.
Η ανάλυση του MEE υποστηρίζει ότι αυτή η δυναμική έχει μεταβληθεί, καθώς οι ΗΠΑ εμπλέκονται λιγότερο στην περιοχή και οι σχέσεις τους με το ΝΑΤΟ δοκιμάζονται σε ζητήματα όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία. Την ίδια στιγμή, η Τουρκία έχει αναπτύξει εγχώρια αμυντική βιομηχανία και διευρύνει τις σχέσεις της με χώρες του Κόλπου, οι οποίες την αντιμετωπίζουν όλο και περισσότερο ως εταίρο στον τομέα της ασφάλειας.
Στο πλαίσιο αυτό, λιβυκή πηγή που επικαλείται το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι η επικύρωση του μνημονίου από την ανατολική Λιβύη εντάσσεται σε ευρύτερο σχέδιο για την ενοποίηση της χώρας υπό μία κυβέρνηση, με αμερικανική και τουρκική εμπλοκή. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι ΗΠΑ επιθυμούν η Τουρκία να μεσολαβήσει μεταξύ των αντίπαλων κυβερνήσεων της Βεγγάζης και της Τρίπολης. Την Τρίτη, ο επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν, επισκέφθηκε την Τρίπολη.
🤝 Οι συμμαχίες της Αθήνας και τα διαφορετικά συμφέροντα
Η Ελλάδα έχει ενισχύσει τις σχέσεις της με την Αίγυπτο, ενώ μετά την πρώτη συμφωνία Τουρκίας και κυβέρνησης της Τρίπολης υπέγραψε συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με το Κάιρο, επιδιώκοντας να αντισταθμίσει τις τουρκικές κινήσεις.
Παράλληλα, έχει αναπτύξει στενότερη συνεργασία με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το 2020, όταν η ένταση με την Τουρκία κορυφώθηκε, τα ΗΑΕ έστειλαν μαχητικά αεροσκάφη στην Κρήτη. Ωστόσο, σύμφωνα με το MEE, οι σχέσεις του Άμπου Ντάμπι με την Άγκυρα έχουν έκτοτε εξομαλυνθεί, παρά τις διαφωνίες τους σε περιφερειακά μέτωπα.
Η ανάλυση χαρακτηρίζει πιο αμφιλεγόμενη την προσέγγιση της Ελλάδας με το Ισραήλ, το οποίο ανταγωνίζεται την Τουρκία για επιρροή σε περιοχές όπως η Συρία και το Κέρας της Αφρικής. Τον Αύγουστο, η Αθήνα συμφώνησε να αγοράσει ισραηλινό σύστημα αεράμυνας, αξίας 3,5 δισ. δολαρίων, σε μία από τις μεγαλύτερες συμφωνίες προμήθειας οπλικών συστημάτων μεταξύ των δύο χωρών.
Η κύρωση του μνημονίου από την ανατολική Λιβύη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Ισραήλ, η Αίγυπτος και τα ΗΑΕ θεωρούνται βασικοί υποστηρικτές του Χαλίφα Χαφτάρ, ο οποίος ελέγχει στρατιωτικά την ανατολική πλευρά της χώρας. Ο γιος του, Σαντάμ Χαφτάρ, που θεωρείται πιθανός διάδοχός του, έχει προσεγγίσει την Τουρκία, ενώ το καλοκαίρι επισκέφθηκε την Αθήνα, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Η Αίγυπτος, πάντως, δεν έχει διακόψει τις επαφές της με την Ελλάδα. Την Τρίτη, ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών, Μπαντρ Αμπντελάτι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Έλληνα ομόλογό του, επιβεβαιώνοντας, σύμφωνα με το MEE, τα κοινά συμφέροντα των δύο χωρών. Αιγύπτιοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει στο ίδιο μέσο ότι η προσέγγιση Καΐρου και Άγκυρας δεν στρέφεται κατά της Ελλάδας. Ωστόσο, το δημοσίευμα σημειώνει ότι οι δύο χώρες συγκλίνουν πλέον σε αρκετά περιφερειακά ζητήματα.
🇪🇺 Ερώτηση των ευρωβουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ για τη στάση της ΕΕ
Τη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης μετά την κύρωση του μνημονίου θέτουν στο επίκεντρο κοινοβουλευτικής ερώτησης οι ευρωβουλευτές του ΣΥΡΙΖΑ, Κώστας Αρβανίτης και Έλενα Κουντουρά. Ζητούν από την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική να διευκρινίσει ποιες διπλωματικές πρωτοβουλίες προτίθεται να αναλάβει η Ένωση και πώς θα αξιοποιήσει τα χρηματοδοτικά και άλλα εργαλεία που διαθέτει.
Οι δύο ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει επανειλημμένα το τουρκολιβυκό μνημόνιο αντίθετο με το Δίκαιο της Θάλασσας και έχει υποστηρίξει ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη. Παράλληλα, ζητούν διαφάνεια για τα ευρωπαϊκά κονδύλια προς τη Λιβύη, τους τελικούς αποδέκτες τους και την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων.
Στην ερώτηση αναφέρεται ότι για την περίοδο 2021–2027 προβλέπονται 224 εκατ. ευρώ μέσω του προγράμματος NDICI–Global Europe, ενώ πρόσφατα ανακοινώθηκε πρόσθετη χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για συνεργασία με τις αρχές της ανατολικής Λιβύης. Οι ευρωβουλευτές ζητούν να εξεταστεί εάν η ΕΕ προτίθεται να επανεξετάσει τη χρηματοδοτική και επιχειρησιακή συνεργασία της με τις λιβυκές αρχές.
🗣️ Τζήμητρας: «Η κυβέρνηση απέτυχε στην οικοδόμηση συμμαχιών»
Σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση για τους χειρισμούς της στο τουρκολιβυκό μνημόνιο άσκησε ο Χάρης Τζήμητρας, τομεάρχης Εξωτερικών της ΕΛΑΣ, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωσή του. Κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι αντιμετωπίζει τα εθνικά θέματα ως πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης και επέκρινε τον υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, για τη θέση ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα.
Ο κ. Τζήμητρας υποστήριξε ότι η κύρωση από τη λιβυκή Βουλή αναδεικνύει, κατά την άποψή του, την αποτυχία της κυβερνητικής πολιτικής στη Λιβύη και στη διαμόρφωση περιφερειακών συμμαχιών. Έθεσε ερωτήματα για το αν η κυβέρνηση αξιοποίησε εγκαίρως πιθανά μέτρα πίεσης και για ποιον λόγο δεν επιδίωξε, όπως ανέφερε, την ενεργοποίηση κυρώσεων κατά της Τουρκίας.
Αναφέρθηκε επίσης στη συζήτηση για την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο. Επικαλέστηκε τις θέσεις του Αλέξη Τσίπρα υπέρ της επέκτασης, υποστηρίζοντας, ωστόσο, ότι δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί προεκλογικά. Παράλληλα, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι οι συμμαχίες που προβάλλει δεν απέτρεψαν την κύρωση του μνημονίου.
Η ανάλυση του Middle East Eye αποδίδει την εξέλιξη κυρίως στη μετατόπιση των περιφερειακών συσχετισμών και στην προσαρμογή των κρατών στα δικά τους συμφέροντα. Οι πολιτικές παρεμβάσεις στην Ελλάδα επικεντρώνονται, αντίστοιχα, στο κατά πόσο η Αθήνα αξιοποίησε τις συμμαχίες της και στο τι διπλωματικά και ευρωπαϊκά βήματα μπορούν να ακολουθήσουν μετά την κύρωση.
About the Author
