Η μετάβαση από τον ιδρυτή στην επόμενη γενιά αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, καθώς η αλλαγή σκυτάλης δεν περιορίζεται στην επιλογή του επόμενου επικεφαλής. Αφορά ταυτόχρονα τη διοίκηση, την ιδιοκτησία, τις σχέσεις μεταξύ των μελών της οικογένειας και τελικά την ίδια τη συνέχεια της επιχείρησης.
📊 Σύμφωνα με το EY Entrepreneurship Barometer Greece 2025, το 59% των επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν οικογενειακές. Για το 45% μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις είναι ο σχεδιασμός της διαδοχής και της μετάβασης μεταξύ των γενεών, ενώ το 42% αναδεικνύει ως πρόκληση την ισορροπία μεταξύ οικογενειακών και επιχειρηματικών συμφερόντων.
Ωστόσο, μόλις το 31% των οικογενειακών επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην έρευνα είχε καταρτίσει επίσημο σχέδιο διαδοχής. Το 33% δεν είχε ακόμη αντιμετωπίσει το ζήτημα, ενώ μόλις το 3% είχε αναζητήσει τη συνδρομή εξωτερικών συμβούλων.
👨👩👧👦 Οι τρεις μεγάλες προκλήσεις
Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Θεόδωρος Κρίντας, ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της Koubaras Ltd, η πρώτη πρόκληση συνδέεται με τη δημογραφική συρρίκνωση. Οι οικογένειες γίνονται μικρότερες και, κατά συνέπεια, περιορίζεται ο αριθμός των πιθανών διαδόχων.
Η δεύτερη αφορά την καθυστερημένη προετοιμασία. Σε αρκετές περιπτώσεις η συζήτηση για την επόμενη ημέρα αρχίζει όταν πλησιάζει η αποχώρηση του ιδρυτή ή όταν συμβεί κάτι έκτακτο, αφήνοντας περιορισμένα χρονικά περιθώρια για μια ομαλή μετάβαση.
🔎 Η τρίτη πρόκληση αφορά τα κριτήρια επιλογής του διαδόχου. Σύμφωνα με τον κ. Κρίντα, η ηλικία, το φύλο, οι σπουδές ή ακόμη και η συγγένεια δεν αρκούν. Τα δύο βασικά στοιχεία είναι η θέληση και η ικανότητα του ανθρώπου που πρόκειται να αναλάβει.
⏳ Η διαδοχή πρέπει να ξεκινά νωρίς
Δεν υπάρχει συγκεκριμένη ηλικία στην οποία ένας επιχειρηματίας πρέπει να αρχίσει να προετοιμάζει την αποχώρησή του. Η βασική αρχή, ωστόσο, είναι «όσο νωρίτερα τόσο καλύτερα».
Η διαδικασία ξεκινά με την αποτύπωση της υπάρχουσας κατάστασης: ποιος διοικεί, ποιος διαθέτει μετοχές, ποια μέλη της οικογένειας εργάζονται στην εταιρεία και ποια επιθυμούν να συμμετέχουν στο μέλλον.
Ακολουθούν η επιλογή του μοντέλου διαδοχής, ο καθορισμός αρμοδιοτήτων, η διευθέτηση νομικών και φορολογικών ζητημάτων και η σταδιακή ανάθεση πραγματικών ευθυνών στον υποψήφιο διάδοχο.
🤝 Η μετάβαση θεωρείται ουσιαστικά ολοκληρωμένη όταν η νέα διοίκηση μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την καθημερινή παρουσία του ιδρυτή και όχι απλώς όταν αλλάξει το όνομα στην κορυφή της εταιρείας.
💼 Άλλο ιδιοκτήτης, άλλο διοίκηση
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα είναι ο διαχωρισμός μεταξύ ιδιοκτησίας και διοίκησης. Ο ιδρυτής μπορεί να αποχωρήσει από την καθημερινή λειτουργία αλλά να παραμείνει μέτοχος, ενώ κάποια παιδιά μπορεί να εργάζονται στην επιχείρηση και άλλα να συμμετέχουν αποκλειστικά ως μέτοχοι.
Το πρόσωπο που θεωρείται κατάλληλο για τη διοίκηση δεν είναι επίσης απαραίτητο να είναι εκείνο που θα αποκτήσει το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας. Για τον λόγο αυτό απαιτούνται σαφείς κανόνες για τις αρμοδιότητες, τα μερίσματα, την είσοδο συγγενών στην εταιρεία και την αντιμετώπιση πιθανών διαφωνιών.
⚠️ Ο κίνδυνος είναι διαφορετικός ανάλογα με το μέγεθος της επιχείρησης. Στις μικρές εταιρείες η λειτουργία συχνά εξαρτάται σχεδόν ολοκληρωτικά από τον ιδρυτή. Στις μεσαίες, οι μεγαλύτερες δυσκολίες μπορεί να προκύψουν από την ασάφεια των ρόλων μεταξύ συγγενών, ενώ στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις το ζήτημα μεταφέρεται περισσότερο στο επίπεδο της εταιρικής διακυβέρνησης.
❓ Τα πέντε κρίσιμα ερωτήματα
Ένας πρώτος έλεγχος ετοιμότητας μιας οικογενειακής επιχείρησης μπορεί να γίνει μέσα από πέντε βασικά ερωτήματα:
Ποιος αποφασίζει εάν αύριο ο ιδρυτής δεν μπορεί να εργαστεί; Έχουν διαχωριστεί διοίκηση και ιδιοκτησία; Υπάρχει διάδοχος που θέλει και μπορεί να αναλάβει; Έχει δοκιμαστεί σε πραγματικές συνθήκες; Υπάρχουν γραπτοί κανόνες για τους ρόλους και την επίλυση των οικογενειακών διαφορών;
📌 Η διαδοχή, επομένως, δεν είναι απλώς η στιγμή κατά την οποία ένα παιδί παίρνει τη θέση του γονέα στην κορυφή μιας εταιρείας. Είναι μια διαδικασία που μπορεί να χρειαστεί χρόνια προετοιμασίας και η επιτυχία της κρίνεται από το εάν η επιχείρηση μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά χωρίς να εξαρτάται από ένα και μόνο πρόσωπο.
About the Author
