📜 Μια εντυπωσιακή επιστημονική έρευνα φέρνει στο φως την πανάρχαια ιστορία της ευλογιάς των προβάτων, με το DNA του ιού να εντοπίζεται σε μεσαιωνικές περγαμηνές αλλά και σε δόντια ζώων ηλικίας περίπου 4.000 ετών.
🔬 Ερευνητές κατάφεραν να ανιχνεύσουν γενετικό υλικό του ιού ακόμη και σε σελίδες των περίφημων Ευαγγελίων του Γιορκ, τα οποία δημιουργήθηκαν πιθανότατα μεταξύ 990 και 1020 μ.Χ. Παράλληλα, ίχνη εντοπίστηκαν σε σειρά άλλων χειρογράφων από διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης.
🦷 Η μεγαλύτερη έκπληξη, ωστόσο, προήλθε από την Εποχή του Χαλκού. Σε γομφίο προβάτου από το κεντρικό Καζακστάν, ο οποίος χρονολογείται μεταξύ 1875 και 1645 π.Χ., οι επιστήμονες απομόνωσαν ένα εξαιρετικά αρχαίο γονιδίωμα του ιού.
🐑 Μια νόσος με ιστορία χιλιάδων ετών
Η ευλογιά των προβάτων είναι μια ιδιαίτερα μεταδοτική ιογενής ασθένεια, η οποία μπορεί να προκαλέσει τεράστιες απώλειες στα κοπάδια. 📉 Εκτός από τη θνησιμότητα, προκαλεί σοβαρή μείωση στην παραγωγή γάλακτος, μαλλιού και κρέατος, δημιουργώντας σημαντικές οικονομικές συνέπειες για την κτηνοτροφία.
🧬 Η νέα μελέτη δείχνει ότι ο ιός είχε ήδη προσαρμοστεί στα πρόβατα πριν από περίπου 4.000 χρόνια. Μάλιστα, το αρχαίο γονιδίωμα που εντοπίστηκε στο Καζακστάν παρουσιάζει χαρακτηριστικά τα οποία εξακολουθούν να υπάρχουν στα σύγχρονα στελέχη.
📚 Τα μεσαιωνικά βιβλία έγιναν… «τράπεζες DNA»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο οι επιστήμονες κατάφεραν να εξετάσουν τα πολύτιμα χειρόγραφα χωρίς να τα καταστρέψουν. 🧽 Οι συντηρητές τρίβουν απαλά την επιφάνεια της περγαμηνής με ειδική γόμα και συλλέγουν τα μικροσκοπικά υπολείμματα.
Μέσα σε αυτή τη σκόνη μπορεί να βρίσκεται DNA από το ζώο του οποίου το δέρμα χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή της περγαμηνής, αλλά και γενετικό υλικό παθογόνων οργανισμών που υπήρχαν πάνω ή μέσα σε αυτό.
🔎 Συνολικά εξετάστηκαν 754 δείγματα, τα οποία καλύπτουν χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 14.000 ετών. Από την έρευνα προέκυψαν 22 μοναδικά γονιδιώματα, εκ των οποίων τα 21 ήταν νέα.
🤔 Το μυστήριο με τα δέρματα των μοσχαριών
Ένα από τα πλέον παράξενα ευρήματα ήταν ότι από τα 17 θετικά φύλλα περγαμηνής, τα 10 είχαν κατασκευαστεί από δέρμα μόσχου, τέσσερα από δέρμα κατσίκας και μόλις τρία από δέρμα προβάτου.
🐄 Οι επιστήμονες εξετάζουν διαφορετικά σενάρια για την παρουσία του ιού στα δέρματα των μοσχαριών. Μεταξύ αυτών είναι η πιθανότητα πραγματικής μόλυνσης, η επιμόλυνση των δερμάτων κατά την επεξεργασία τους, η μεταφορά ιικού υλικού μεταξύ γειτονικών σελίδων ή ακόμη και η χρήση προϊόντων προβάτου κατά την κατασκευή και επισκευή των χειρογράφων.
🏺 Ο ιός υπήρχε ήδη στην Εποχή του Χαλκού
Τα αρχαιότερα ευρήματα προέρχονται από οικισμούς της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην ευρασιατική στέπα. Το σημαντικότερο δείγμα εντοπίστηκε στο Myrzhik του Καζακστάν, ενώ ακόμη ένα αρχαίο γονιδίωμα προήλθε από την περιοχή Αλτάι της Ρωσίας.
🐏 Τα ευρήματα δείχνουν ότι η ευλογιά των προβάτων αποτελούσε πιθανότατα απειλή για τις κτηνοτροφικές κοινωνίες ήδη πριν από χιλιάδες χρόνια, σε μια εποχή κατά την οποία η επιβίωση ολόκληρων κοινοτήτων μπορούσε να εξαρτάται από την κατάσταση των κοπαδιών τους.
🧬 Ένας εντυπωσιακά «σταθερός» ιός
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο ιός φαίνεται να έχει αλλάξει σχετικά λίγο μέσα στις χιλιετίες. Εννέα γονίδια που είναι απενεργοποιημένα στη σύγχρονη ευλογιά των προβάτων ήταν ήδη απενεργοποιημένα στο γονιδίωμα της Εποχής του Χαλκού.
🔬 Το εύρημα αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι η προσαρμογή του ιού στα πρόβατα είχε πραγματοποιηθεί ήδη πριν από περίπου τέσσερις χιλιετίες.
📖 Οι βιβλιοθήκες κρύβουν μια άγνωστη ιστορία επιδημιών
Η έρευνα ανοίγει πλέον έναν νέο δρόμο για τη μελέτη της ιστορίας των ζωικών ασθενειών. Οι παλιές περγαμηνές δεν αποτελούν μόνο πολιτιστικά και ιστορικά τεκμήρια, αλλά μπορούν να λειτουργήσουν και ως ένα είδος «τράπεζας ιστών» των ζώων που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή τους.
🌍 Χιλιάδες χειρόγραφα που βρίσκονται σήμερα σε βιβλιοθήκες και αρχεία σε ολόκληρο τον κόσμο ενδέχεται επομένως να κρύβουν γενετικά ίχνη επιδημιών που εκδηλώθηκαν πριν από εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες χρόνια.
🐐 Οι επιστήμονες στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους και σε άλλες ζωικές ασθένειες, αναζητώντας αρχαία γονιδιώματα της ευλογιάς των αιγών και της οζώδους δερματίτιδας. Μερικές από τις απαντήσεις για την εξέλιξη αυτών των ιών μπορεί τελικά να βρίσκονται όχι στο έδαφος ενός αρχαιολογικού χώρου, αλλά ανάμεσα στις σελίδες ενός παλιού βιβλίου. 📚🧬
About the Author
