🇬🇷 Στενά συνδεδεμένος με την ιστορία της ελληνικής Αντίστασης, ο Γοργοπόταμος έγινε σύμβολο μιας από τις πιο γνωστές επιχειρήσεις δολιοφθοράς στην κατεχόμενη Ευρώπη. Τη νύχτα της 25ης προς την 26η Νοεμβρίου 1942, αντάρτες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ συνεργάστηκαν με Βρετανούς σαμποτέρ για να ανατινάξουν τη σιδηροδρομική γέφυρα. Η επιχείρηση διέκοψε την κυκλοφορία στη γραμμή Αθήνας–Θεσσαλονίκης και έμεινε στη μνήμη ως μια σπάνια στιγμή κοινής δράσης των δύο μεγαλύτερων αντιστασιακών οργανώσεων της εποχής.
🏞️ Ο ποταμός και η ιστορική διάβαση
Ο Γοργοπόταμος πηγάζει από την Οίτη και καταλήγει στον Σπερχειό. Στην περιοχή σχηματίζει βαθύ φαράγγι, πάνω από το οποίο περνά η σιδηροδρομική γέφυρα που συνέδεε την Αθήνα με τη Θεσσαλονίκη. Κατά την Κατοχή, η γραμμή είχε στρατιωτική σημασία, καθώς χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά υλικού από τις δυνάμεις του Άξονα.
Η περιοχή είχε συνδεθεί με πολεμικά γεγονότα και πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον Απρίλιο του 1821, ο οπλαρχηγός Ιωάννης Δυοβουνιώτης ανέλαβε να υπερασπιστεί τη γέφυρα απέναντι στις δυνάμεις του Ομέρ Βρυώνη. Οι άνδρες του υποχώρησαν στη θέση Δέμα, όπου αξιοποίησαν το δύσβατο έδαφος για να ανακόψουν την προέλαση των αντιπάλων.
🧨 Η επιχείρηση «Χάρλινγκ»
Το σχέδιο για την ανατίναξη της γέφυρας καταρτίστηκε από το Συμμαχικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής με την κωδική ονομασία «Χάρλινγκ». Την αποστολή των Βρετανών σαμποτέρ διοικούσε ο συνταγματάρχης Έντι Μάγιερς, με υπαρχηγό τον ταγματάρχη Κρις Γουντχάουζ. Στην επιχείρηση συμμετείχαν δυνάμεις του ΕΛΑΣ υπό τον Άρη Βελουχιώτη και του ΕΔΕΣ υπό τον Ναπολέοντα Ζέρβα.
Η γέφυρα φυλασσόταν από ιταλική φρουρά, περίπου 100 ανδρών, σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ. Οι αντάρτες και οι Βρετανοί σαμποτέρ κατέλαβαν τις θέσεις γύρω από τη διάβαση και έκοψαν τις ενισχύσεις της φρουράς. Ακολούθησε η τοποθέτηση των εκρηκτικών και η ανατίναξη της γέφυρας.
🤝 Μια σπάνια στιγμή συνεργασίας
Η συμμετοχή του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ στην ίδια επιχείρηση απέκτησε ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς οι δύο οργανώσεις είχαν διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις και αργότερα βρέθηκαν σε σύγκρουση. Στον Γοργοπόταμο, όμως, συνεργάστηκαν για έναν κοινό στόχο: να πλήξουν τις μεταφορές των δυνάμεων κατοχής.
Η ανατίναξη διακόπτει τη σιδηροδρομική κυκλοφορία για περίπου έξι εβδομάδες. Η επίδρασή της στον ανεφοδιασμό του Άξονα στη Βόρεια Αφρική αποδείχθηκε μικρότερη από εκείνη που είχε αρχικά σχεδιαστεί, καθώς η μάχη του Ελ Αλαμέιν είχε ήδη κριθεί υπέρ των Συμμάχων. Η επιχείρηση, ωστόσο, προκάλεσε ισχυρό αντίκτυπο στην κατεχόμενη Ελλάδα και ενίσχυσε το ηθικό των αντιστασιακών και του πληθυσμού.
📅 Η επέτειος της Εθνικής Αντίστασης
Το 1982, με τον νόμο 1285, η επέτειος της ανατίναξης καθιερώθηκε ως ετήσιος πανελλαδικός εορτασμός της Εθνικής Αντίστασης. Η 25η Νοεμβρίου τιμά έκτοτε την επιχείρηση και, ευρύτερα, τους ανθρώπους που αντιστάθηκαν στις δυνάμεις κατοχής.
🕯️ Η έκρηξη του 1964
Στις 29 Νοεμβρίου 1964, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης μνήμης στη γέφυρα, έκρηξη νάρκης σκότωσε 13 ανθρώπους και τραυμάτισε 51. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και η 12χρονη Κική Λιακοπούλου. Το πόρισμα της εποχής απέδωσε την έκρηξη σε νάρκη, όμως η υπόθεση δεν διαλευκάνθηκε οριστικά και οι υποψίες για τα αίτια συνέχισαν να διατυπώνονται. Δεν έχει τεκμηριωθεί οριστικά ότι επρόκειτο για εσκεμμένη ενέργεια.
🌉 Ο Γοργοπόταμος συνδέθηκε με τρεις διαφορετικές στιγμές της ελληνικής ιστορίας: τον αγώνα του 1821, τη συνεργασία αντιστασιακών οργανώσεων το 1942 και την τραγωδία του 1964. Η γέφυρα παραμένει τόπος μνήμης — για την ανατίναξη που έγινε σύμβολο της Αντίστασης, αλλά και για τα θύματα της έκρηξης που σημάδεψε την επέτειό της.
About the Author
